Dok je najveći dio pažnje evropskih zemalja i NATO-a usmjeren na rat u Ukrajini, nestabilnost na Zapadnom Balkanu mogla bi otvoriti dodatni prostor za ruski pritisak na Zapad, smatra ukrajinski sigurnosni stručnjak i general-major u rezervi Mykola Zentsov.
U analizi koju je objavila ukrajinska državna novinska agencija Ukrinform, Zentsov Bosnu i Hercegovinu opisuje kao jednu od posebno osjetljivih tačaka u regionu. Istovremeno, važno je naglasiti da su neke od njegovih tvrdnji o ruskim operativnim mrežama i mogućim budućim scenarijima procjene autora, a ne nezavisno potvrđene činjenice.
„Drugi front“ za destabilizaciju Evrope?
Zentsov smatra da se politička kriza u BiH ne može posmatrati izolovano od šireg sukoba Rusije i Zapada.
Prema njegovoj procjeni, ozbiljnije zaoštravanje na Balkanu moglo bi zahtijevati dodatno angažovanje Evropske unije i NATO-a, čime bi se dio političke, sigurnosne i obavještajne pažnje preusmjerio sa istočnog krila Evrope.
„Dok je pažnja Zapada prikovana za rat Rusije protiv Ukrajine, na Balkanu se formira još jedno potencijalno žarište nestabilnosti“, navodi Zentsov.
On smatra da bi destabilizacija BiH mogla imati posljedice koje bi prevazišle granice same države.
Složeni dejtonski sistem kao tačka ranjivosti
U fokusu njegove analize nalazi se politički sistem uspostavljen Dejtonskim mirovnim sporazumom.
Bosna i Hercegovina sastoji se od dva entiteta, Federacije BiH i Republike Srpske, dok Brčko distrikt ima poseban status. Na državnom nivou postoje zajedničke institucije, uključujući jedinstvene Oružane snage BiH.
Zentsov smatra da je ovaj složeni sistem omogućio dugotrajan mir, ali da istovremeno ostavlja prostor za političke blokade i pokušaje slabljenja državnih institucija.
Posebno izdvaja Milorada Dodika i njegove dugogodišnje političke veze s Moskvom.
„Salami-secesija“
Jedna od centralnih Zentsovljevih teza jeste da eventualni ruski cilj ne mora biti trenutno proglašenje nezavisnosti Republike Srpske.
Umjesto toga, on govori o takozvanoj „salami-secesiji“ – postepenom slabljenju državnih institucija kroz niz pojedinačnih poteza.
„Ruske specijalne službe razvile su na teritoriji Republike Srpske infrastrukturu podrške takozvanoj salami-secesiji“, tvrdi Zentsov.
Za ovu konkretnu tvrdnju u njegovoj analizi nisu navedeni javno provjerljivi dokazi, zbog čega je treba tretirati kao njegovu sigurnosnu procjenu.
Zentsov upozorava i na mogućnost eventualnog ponovnog formiranja zasebnih oružanih struktura u Republici Srpskoj.
Takav potez predstavljao bi ozbiljan izazov postojećem ustavnom i sigurnosnom poretku BiH, s obzirom na to da danas postoje jedinstvene Oružane snage Bosne i Hercegovine.
Tvrdnje o ruskim kampovima i obuci
Dio analize odnosi se na ranije izvještaje o kampovima u kojima su, prema svjedočenjima i navodima istraživača, pojedinci iz regiona prolazili obuku povezanu s ruskim strukturama.
Zentsov tvrdi da postoje i šire mreže radikalnih organizacija koje bi mogle biti iskorištene za izazivanje incidenata.
„Pod pokrićem ‘pravoslavnih bratstava’, motociklističkih klubova i sportskih organizacija stvorena je mreža radikala koji su prošli obuku kod ruskih instruktora i spremni su za oružane provokacije“, navodi on.
Ni ove tvrdnje nisu u cijelosti nezavisno potvrđene i treba ih posmatrati u kontekstu autorove procjene mogućih sigurnosnih scenarija.
Ruski utjecaj kroz cyber i informacijske operacije
Zentsov posebnu pažnju posvećuje ruskom informacijskom, cyber i obavještajnom djelovanju na Balkanu.
Navodi primjer Beogradskog centra za bezbjednosnu politiku, koji je bio meta cyber napada povezanih s grupama koje zapadne sigurnosne institucije povezuju s ruskim obavještajnim strukturama.
Ruski utjecaj u regionu, prema njegovoj procjeni, ne ostvaruje se isključivo kroz direktne političke kontakte, već i kroz informacijske kampanje, cyber operacije i različite mreže utjecaja.
U tom kontekstu spominje i Rusko-srpski humanitarni centar u Nišu. Zapadni zvaničnici i analitičari ranije su izražavali sumnje u mogućnost šire upotrebe centra, dok su Rusija i Srbija takve tvrdnje odbacivale.
Beograd i koncept „srpskog sveta“
Zentsov u analizi ne izdvaja samo Rusiju kao faktor regionalne politike.
Posebnu pažnju posvećuje Srbiji i konceptu „srpskog sveta“, koji različiti politički akteri tumače na potpuno različite načine.
Prema njegovoj procjeni, intenzivne političke, ekonomske i infrastrukturne veze Srbije i Republike Srpske mogu dodatno povezivati taj prostor bez formalne promjene međunarodno priznatih granica.
Autor značajnu ulogu pripisuje i vjerskim strukturama, tvrdeći da dio diskursa promoviše ideju zajedničkog pravoslavnog i slavenskog prostora nasuprot Zapadu i NATO-u.
Ipak, njegove najteže tvrdnje o korištenju vjerskih struktura za prikriveno finansiranje ili operativno djelovanje ruskih agenata nisu potkrijepljene dokazima u samoj analizi.
Zašto Zentsov posebno izdvaja Brčko?
Najosjetljiviji dio njegove analize odnosi se na Brčko distrikt.
Razlog je njegov izuzetno važan geografski položaj. Brčko se nalazi između istočnog i zapadnog dijela Republike Srpske i predstavlja ključnu tačku teritorijalne povezanosti.
Brčko ima poseban status unutar Bosne i Hercegovine i vlastite institucije, a međunarodna supervizija nad distriktom i dalje postoji u okviru uspostavljenog aranžmana.
Zentsov smatra da bi upravo ovo područje moglo postati posebno osjetljivo u slučaju ozbiljne sigurnosne eskalacije.
„Među scenarijima vojne eskalacije eksperti najčešće razmatraju pokušaj srpskih snaga da probiju koridor kroz Brčko kako bi povezale istočne i zapadne teritorije“, navodi on.
Takav scenario bi, međutim, predstavljao dramatičnu eskalaciju i ne postoji javna potvrda da se takva operacija trenutno priprema.
Kriza u BiH mogla bi imati šire posljedice
Zentsov smatra da bi ozbiljna sigurnosna eskalacija u BiH vrlo brzo postala pitanje šire evropske sigurnosti.
Posebno ukazuje na činjenicu da je Hrvatska članica NATO-a, dok je BiH domaćin međunarodnih sigurnosnih struktura, uključujući EUFOR.
Prema njegovoj procjeni, svako ozbiljnije zaoštravanje na Balkanu moglo bi zahtijevati dodatne resurse evropskih zemalja i NATO-a u trenutku kada su njihovi kapaciteti već snažno angažovani zbog rata u Ukrajini.
Poziv na preventivno djelovanje
Zbog svega navedenog, ukrajinski general-major smatra da Zapad ne bi trebao čekati da politička kriza preraste u sigurnosnu.
Među mjerama koje zagovara navodi jačanje međunarodnog sigurnosnog prisustva u najosjetljivijim područjima BiH, sankcionisanje aktera koji podrivaju poslijeratni poredak te intenzivniju saradnju evropskih sigurnosnih i obavještajnih službi u praćenju ruskih mreža utjecaja.
Njegova osnovna poruka jeste da političku nestabilnost u Bosni i Hercegovini treba posmatrati u širem kontekstu evropske sigurnosti, a ne samo kao unutrašnji politički problem.
„Balkan se ne smije ostaviti izvan fokusa. Historija Evrope više puta je pokazala da balkanske krize rijetko ostaju isključivo regionalne“, zaključuje Zentsov.
Znate nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
